فرماندهی بدون فرمانده و کاهش سرمایه‌ی اجتماعی تجمعات
چگونه تجمعات شبانه از یک نمایش قدرت به میدان نبرد درون‌گروهی تبدیل شد
سعید مالکی*
تجمعات شبانه که قرار بود نمایش حضور مردمی و وحدت ملی باشند، پس از بازداشت یک زن توسط مرکز رسانه‌ی قوه‌ی قضائیه در ۱۱ آبان ۱۴۰۵ به میدان جنگ روایت‌ها و تسویه‌حساب‌های درون‌گروهی در قلب جریان تندرو تبدیل شدند: نهادی رسمی از “انحراف مطالبات” گفت و همان جریان‌ها یکدیگر را به کودتا، سیاسی‌کردن تریبون و تفرقه‌افکنی متهم کردند.
یادداشت حاضر با مرور روایت روزنامه‌هایی چون خراسان، کیهان، اطلاعات، جمهوری اسلامی، اعتماد، شرق، هم‌میهن، آرمان ملی و همشهری نشان می‌دهد که این نگرانی مختص یک جناح نیست. خراسان از خطر سوءاستفاده از خیابان و پاسخ‌گویی شریان و مصاف نوشت؛ کیهان همان انتقادها را توهین به ملّت خواند؛ اطلاعات و جمهوری اسلامی از انحراف شعارها و سوزاندن سرمایه‌ی اجتماعی هشدار دادند؛ اعتماد ترکیب ناهمگون حاضران را برجسته کرد؛ شرق از تندروها علیه اهل خانه گفت؛ هم‌میهن بر مشروعیتِ حضور طیف‌ها تأکید کرد؛ آرمان ملی از مصادره توسط جریان خاص تندرو نوشت و همشهری و صبح صادق هشدار دادند که میدان مردم به حیاط خلوت احزاب و سیاهی‌لشکر تبدیل نشود.
نتیجه، پدیده‌ای است که منتقدان درون اردوگاه خودی آن را فرماندهی بدون فرماند می‌خوانند. رد سازماندهی متمرکز در گفتار، اما هماهنگی روایی و بسیج صحنه در عمل؛ با چهره‌هایی مانند جلیلی و رائفی‌پور و رسانه‌های شریان و مصاف در مرکز. خطر اصلی نه دستگیری یک فرد، بلکه فرسایش اعتماد، کاهش سرمایه‌ی اجتماعی تجمعات و عمیق‌تر شدن شکافی است که دیگر پشت شعار وحدت پنهان نمی‌شود و پرسش بی‌پاسخ می‌ماند: اگر فرماندهی نیست، چه کسی مسئول این میدان است؟
وقتی مرکز رسانه‌ی قوه‌ی قضائیه در ۱۱ آبان ۱۴۰۵ خبر بازداشت یک زن را منتشر کرد که به ادعای آن نهاد “تلاش داشت مطالبات مردم را در تجمعات خیابانی منحرف کند”، کمتر کسی می‌توانست پیش‌بینی کند که این خبر کوچک، پرده از شکافی عمیق درست در قلب جریان تندرو بردارد. از یک سو، نهادی رسمی مدعی شد فردی قصد داشته شعارها را از دشمن به سمت مسائل داخلی بچرخاند. از سوی دیگر، همان جریان‌هایی که خود را پرچم‌دار انقلاب می‌دانند، در توییتر و تلگرام و ایتا یکدیگر را به کودتا، سیاسی‌کردن تریبون و تفرقه‌افکنی متهم می‌کنند. تجمعاتی که قرار بود نماد وحدت ملی باشند، حالا به عرصه‌ی جنگ روایت درون اردوگاه قدرت بدل شده‌اند.
روایت رسمی: یک زن، چند اتهام، و سکوت درباره‌ی پشت‌صحنه
گزارش رسمی قوه‌ی قضائیه جزئیات مشخصی ارائه می‌دهد: زن بازداشت‌شده در هماهنگی تجمعات خارج از زمان‌های مرسوم نقش داشته، تلاش کرده شعارها را با هدف دور کردن از دشمن و سمت‌وسو دادن تقصیر و قصور به داخل کشور هدایت کند، و سابقه‌ی حضور در رویدادهای ۱۳۸۸ و ۱۳۹۸ و ارتباط با جمشید شارمهد و گروه تندر را دارد. گزارش ادعا می‌کند فایل صوتی کشف شده است که در آن این زن صراحتاً از قصد انقلاب و سرنگونی نظام سخن گفته است. مقامات او را لیدر مرتبط با جریان‌های نفوذ معرفی کرده‌اند که ماه‌ها تحت رصد امنیتی بوده و پس از وقایع دی ۱۴۰۴ نیز سفری به ارمنستان داشته است.
نکته‌ای که در این گزارش رسمی به چشم نمی‌خورد، هرگونه اشاره به پشتیبانان فکری چنین افرادی است. اتهامات کاملاً در سطح فردی باقی مانده و پرونده به جریان نفوذ گره خورده است، نه به احزاب یا چهره‌های شناخته‌شده‌ای که تریبون‌های تجمعات را در دست دارند و میدان‌دار این افراد شده‌اند. بر اساس ادعاهای رسمی منتشرشده، نفوذ ادعا شده عمدتاً در قالب همین فرد توصیف شده و جزئیات گسترده‌تری از شبکه‌های سازمان‌یافته یا نفوذ سنگین در بدنه‌ی جریان‌های فعال در تجمعات یا سخنرانان اصلی، به‌صورت علنی ارائه نشده است. مشرق‌نیوز نیز تأکید کرده است شایعات درباره‌ی گزارش‌هایی علیه برخی گروه‌ها و شخصیت‌ها صحت ندارد. با این حال، بازداشت اخیر این ظن جدی را تقویت می‌کند که نفوذهای سنگین‌تر و گسترده‌تری در بدنه‌ی این جماعت و در میان لیدرهای پنهان و پیدای آنان وجود داشته باشد؛ نفوذهایی که ممکن است از لایه‌های سطحی فراتر رفته و به لایه‌های سازمان‌دهنده و گفتمان‌ساز رسیده باشند. منابع منتقد نیز این پرسش را مطرح کرده‌اند که چرا برخورد از یک چهره‌ی ناشناس آغاز شده، در حالی که ماه‌هاست چهره‌های شناخته‌شده‌ی جریان تندرو تریبون‌ها را در اختیار دارند.
در همین زمینه، روزنامه‌ی اطلاعات نوشت که “تنوع مردم در تجمعات اولیه برای دفاع از ایران، اکنون با رویکرد جناحی برخی تریبون‌داران به چالش کشیده شده است و هشدار داد که تبدیل فضای همدلی به میدان تسویه‌حساب‌های سیاسی، نه‌تنها موجب کاهش مشارکت عمومی شده، بلکه انسجام ملی را نیز به مخاطره می‌اندازد. روزنامه‌ی جمهوری اسلامی نیز با لحنی هشداردهنده نوشت که تجمعات شبانه که با شعار علیه دشمن خارجی آغاز شده بودند، رفته‌رفته به شعار علیه این مسئول کنونی و آن مسئول سابق رسیده‌اند؛ جمله‌ای که نشان می‌دهد نگرانی از انحراف شعارها و جناحی‌شدن میدان، مختص یک جناح یا یک روزنامه نیست. هم‌میهن هم در تحلیلی تأکید کرد که مشروعیت تجمع خیابانی، از حضور طیف‌های مختلف مردم می‌آید؛ اگر تریبون به انحصار یک جریان درآید، همین مشروعیت اولین قربانی خواهد بود.
شریان و مصاف؛ از جنبش سخنرانی تا پاسخ‌گویی
در سوی دیگر میدان، حزب شریان و مجموعه‌ی رسانه‌ای مصاف فعالانه در حال سازماندهی صحنه‌اند. کانال‌های وابسته به شریان، جنبش “سخنرانی حق مردم»” را تبلیغ می‌کنند و سخنرانان را در مساجد و میادین مختلف بسیج می‌کنند. ابوالقاسم جراره، دبیرکل شریان، مستقیماً قالیباف را خطاب قرار داده است که “از راه غلط برگردید” و او را متهم کرده است که از اهرم فشار در جای دیگر برای پیشبرد دستور کار خود استفاده می‌کند.
اما این فعالیت‌ها بی‌پاسخ نمانده است. روزنامه‌ی خراسان، نزدیک به قالیباف، در یادداشتی با عنوان “خطر سوءاستفاده از خیابان” صریحاً از حزب شریان، مجموعه‌ی رسانه‌ای مصاف و برخی چهره‌های جبهه‌ی پایداری خواسته است درباره‌ی نقش خود در سیاسی‌شدن تریبون‌های تجمعات و کاهش شمار شرکت‌کنندگان پاسخ دهند. این یادداشت هشدار می‌دهد که تبدیل تجمع شبانه به میدان محاکمه‌ی سیاسی، کوچک‌کردن یک حرکت ملی به اندازه‌ی یک جناح است و کسانی که از پشت تریبون برای همه تعیین‌تکلیف می‌کنند باید پاسخ دهند چرا خیابانی را که مردم با سلیقه‌های گوناگون پر کرده بودند، به فضایی بدل کرده‌اند که بخشی از همان مردم دیگر خود را در آن نمی‌بینند.
روزنامه‌ی آرمان ملی نیز در گزارشی با عنوان “میتینگ انتخاباتی تندروها در میدان خالی؟” تصریح کرد که تریبون‌های شبانه قرار بود محلی برای تقویت انسجام ملی باشد؛ اما هر چقدر از روزهای ابتدایی فاصله گرفتیم، دیدیم که این تجمعات از سوی جریان خاص تندرو مصادره شد و اهداف شکل‌گیری آن به کل تغییر کرد. این روزنامه همچنین نوشت که برگزارکنندگان تجمعات شبانه به گونه‌ای رفتار نکردند که نشان دهند توصیه‌های دلسوزانه را جدی گرفته‌اند و تجمعات به محل اظهارنظرهای سیاسی و جریانی تبدیل شد. روزنامه‌ی اعتماد هم با اشاره به ترکیب ناهمگون حاضران و تفاوت انگیزه‌ها نوشت که “مصادره‌ی تریبون توسط یک جریان، به معنای مصادره‌ی صدای طیف‌های دیگر حاضر در میدان است”؛ نکته‌ای که به گفته‌ی آن روزنامه، سرمایه‌ی اجتماعی تجمعات را بیش از هر حملاتی فرسوده می‌کند. روزنامه‌ی شرق نیز در گزارش‌هایی با عنوان “تندروها این بار علیه اهل خانه” و “نگرانی از انحراف تجمعات” تأکید کرد که رفتار جریان تندرو را دیگر نمی‌شود صرفاً با اختلاف معمول جناحی توضیح داد و شعار علیه مسئولان در میدانی که باید نماد وحدت باشد، نشانه‌ی سیاسی‌شدن و جناحی‌شدن آن است.
در سوی مقابل، روزنامه‌ی کیهان در واکنش به همین گزارش‌ها و تحلیل‌ها، آن‌ها را توهین به ملّت و “نگران‌نمایی از شعارهای شبانه مردمی” خواند و مدعی شد که برخی روزنامه‌ها با برچسب‌هایی چون اقلیت و تندرو، اجتماعات عظیم مردمی را هدف قرار می‌دهند. این تقابل، خود نشانه‌ای از عمق شکاف روایی است. آنچه یک روزنامه نقد تندروها می‌نامد، روزنامه‌ی دیگر توهین به مردم می‌خواند. نشریه‌ی صبح صادق، هفته‌نامه‌ی معاونت سیاسی سپاه نیز در یادداشتی با عنوان “بدعت شوم در بعثت مردم” نوشت: “بعثت زیبای مردم را نباید با رقابت‌های جناحی و سهم‌خواهی‌های سیاسی مخدوش کرد. میدان مردم، سرمایه‌ی همه‌ی مردم است؛ نه حیاط خلوت احزاب و نه ملک مشاع جناح‌ها”. این نشریه حتی از برگزارکنندگان تجمعات خواست که اگر وابستگی تشکیلاتی یا سیاسی دارند، صریح و شفاف اعلام کنند که زیر نظر کدام حزب یا جریان برگزار می‌شود و مسئولیت کامل شعارها و مواضع آن را نیز بپذیرند. همشهری هم در سرمقاله‌ای با عنوان “شب دویستم و ۵ دشمنی با تجمعات” تلاش کرد مخالفان تجمعات را در پنج دسته تقسیم کند – از دشمن تا جریان انحصارطلب – و نوشت که مقابل انحصارطلبی، عاملیت مردم باید احیا شود: “مردم صاحب میدان باشند، نه سیاهی‌لشکر آن”. این موضع، هرچند از زاویه‌ای متفاوت، اما همان نگرانی‌ای را بازتاب می‌دهد که منتقدان جناحی‌شدن تجمعات مطرح می‌کنند؛ میدانی که قرار بود متعلق به مردم باشد، به میدان رقابت نخبگان سیاسی و رسانه‌ای تبدیل شده است.
جلیلی: بدون سازماندهی متمرکز و تناقضی که پنهان نمی‌ماند
سعید جلیلی، چهره‌ای که رسانه‌های نزدیک به او، یعنی رجا نیوز، تریبون اصلی تجمعات را در اختیار دارند، در دیدار با فعالان این میدان‌ها گفته است: “حضور ۲۳۲ شب مردم در میدان، بدون سازماندهی متمرکز، پدیده‌ای کم‌نظیر است؛ حرکتی که از یک اقدام سیاسی فراتر می‌رود و به‌واسطه‌ی پیوند با قدرت الهی، ظرفیت الگوشدن برای همه‌ی مردم را پیدا می‌کند.”
این اظهارات از یک سو سازماندهی را رد می‌کند و از سوی دیگر تجمعات را به سطح جنبش تمدنی ارتقا می‌دهد. اما تناقض آشکار است: رسانه‌های وابسته به او و شریان که حمید رسایی، چهره‌ی نزدیک به جلیلی، در آن حضور دارد، در حال انجام تبلیغات سازمان‌یافته در رسانه‌های اجتماعی و صحنه هستند. حمیدرضا جلایی‌پور، فعال اصلاح‌طلب نیز ادعا کرده است که دوستان جلیلی در شب آخر تشییع پیکر رهبری چهار میلیون پرچم قرمز توزیع کردند که به کاهش پرچم ایران و شمار شرکت‌کنندگان در تجمعات بعدی انجامید. او این جریان را “ایده‌آلیست‌های ناواقع‌گرا” خوانده که به جای کمک به عبور کشور از شرایط دشوار، به فعالیت‌های سلبی و تخریبی ادامه می‌دهند.
اما نقدها به جلیلی تنها به ادعای توزیع پرچم محدود نمی‌شود. محمد مهاجری، تحلیلگر مسائل سیاسی، با اشاره به شعارهای تند علیه مسئولان در تجمعات مشهد، صراحتاً از جلیلی خواسته است تا نسبت خود را با طیف تندرو مشخص کند و از این طیف اعلام برائت بجوید، زیرا به گفته‌ی او این طیف به نام حمایت از آقای جلیلی به میدان می‌آیند و علیه افرادی مانند قالیباف و عراقچی شعار می‌دهند. این در حالی است که منتقدان می‌گویند جلیلی همواره درباره‌ی شعار علیه مسئولان سکوت می‌کند و همین سکوت، به تندروها این امکان را داده است که تریبون تجمعات را به میدان محاکمه‌ی سیاسی رقبای درون‌گروهی تبدیل کنند.
روزنامه‌ی شرق در همین چارچوب نوشت که سکوت چهره‌های اصلی جریان پایداری در برابر شعارهای تند، به معنای تأیید آن است و اگر قرار است میدان مردم میدان همه باشد، نمی‌توان مسئولیت شعارها را فقط به گردن یک زن ناشناس انداخت. کیهان در واکنش، این تحلیل را قضاوت سیاسی و بی‌انصافی خواند و تأکید کرد که “جلیلی خود از منتقدان اصلی وضع موجود است و سکوت او را نمی‌توان به معنای تأیید هر شعار تندی دانست”. روزنامه‌ی اعتماد نیز با اشاره به همین تناقض نوشت که جریان تندرو هم سازماندهی متمرکز را رد می‌کند و هم رسانه و تریبون سازمان‌یافته دارد؛ این همان فرماندهی بدون فرمانده است که مسئولیت‌پذیری را از میان برمی‌دارد.
تناقض دیگری نیز در موضع جلیلی وجود دارد؛ او از یک سو تجمعات را بدون سازماندهی متمرکز می‌خواند، اما از سوی دیگر، رسانه‌ی نزدیک به او (رجا نیوز) با لحنی تند به منتقدان سخنرانان تجمعات، از جمله برای مثال میثم مطیعی، حمله کرده و آن‌ها را به بی‌انصافی متهم می‌کند. رجا نیوز در واکنش به انتقاد مطیعی از برخی سخنرانان، نوشت که این انتقادها بی‌انصافی است و از صاحبان تریبون دفاع کرد. این دفاع رسانه‌ای سازمان‌یافته، خود مصداقی از همان سازماندهی بدون سازمان است که جلیلی آن را رد می‌کند. شبکه‌ای از رسانه‌ها و تریبون‌ها که بدون ساختار رسمی، روایت مورد نظر را تولید و از سخنرانان همسو دفاع می‌کنند، در حالی که منتقدان درون اردوگاه خودی را به حاشیه می‌رانند.
مجموع این نقدها نشان می‌دهد که جلیلی در موقعیتی پارادوکسیکال قرار گرفته است؛ از یک سو، تجمعات را جنبش تمدنی می‌خواند و سازماندهی را رد می‌کند؛ از سوی دیگر، رسانه‌ها و تریبون‌های وابسته به او فعالانه در حال سازماندهی روایی و بسیج صحنه‌اند. از یک سو، از شعارهای تند فاصله نمی‌گیرد و سکوتش را می‌توان نشانه‌ی رضایت تلقی کرد؛ از سوی دیگر، وقتی منتقدان درون اردوگاه خودی به این شعارها اعتراض می‌کنند، رسانه‌ی نزدیک به او آن‌ها را به بی‌انصافی متهم می‌کند. نتیجه‌ی این تناقض، نه وحدت ملی مورد ادعا، بلکه عمیق‌تر شدن شکافی است که جلیلی خود یکی از تولیدکنندگان اصلی آن است.
رائفی‌پور؛ از تریبون‌داری تا تولید تنش درون‌گروهی
علی‌اکبر رائفی‌پور، بنیان‌گذار مؤسسه‌ی مصاف، یکی از پرحضورترین سخنرانان تجمعات شبانه است. او در شهرهای مختلف، از مشهد و تهران تا بندرعباس و بهارستان، سخنرانی کرده است و همین گستردگی جغرافیایی و تداوم حضور، او را به چهره‌ای تبدیل کرده که منتقدان درون اردوگاه اصولگرا، مصاف را دقیقاً به دلیل همین نقش سیاسی‌کردن تریبون تجمعات هدف انتقاد قرار داده‌اند.
اظهارات او در این تجمعات، طیفی از مواضع را در بر می‌گیرد که هر یک به نحوی به تشدید تنش دامن زده است. اما تنش اصلی جایی است که رائفی‌پور مستقیماً مرزهای درون‌گروهی را درمی‌نوردد. او در یکی از سخنرانی‌ها اعلام کرد: “ما برای مسئولان احترام قائلیم اما گوش به فرمان آقایان قالیباف و پزشکیان نیستیم.” این جمله، در شرایطی که جناح قالیباف از قبل هم به سیاسی‌شدن تجمعات معترض بود، عملاً تأییدی بر همان انتقادها بود و به روزنامه‌ی خراسان این امکان را داد که مصاف را به عنوان یکی از مقصران اصلی بیرون‌راندن مردم از خیابان معرفی کند. رائفی‌پور حتی از انتقاد به چهره‌های همسو با خود نیز ابایی نداشته است؛ او در سخنرانی‌ای علیه سعید جلیلی گفت: “تمام نقدم به آقای جلیلی انفعالش است. ۱۴ میلیون نفر آدم بهت رای دادند. چی کار داری می‌کنی؟ باید جواب بدی اون دنیا!… مگه نمیگی دولت سایه؟ این دولت سایه چی کار می‌کنه؟ چهار تا جلسه می‌ذاری! فکر می‌کنه هفتگی یک بار بیاید سخنرانی کنه کار کرده…” این اظهارات نشان می‌دهد که او نه فقط با جناح قالیباف، بلکه با بخشی از جریان پایداری نیز زاویه پیدا کرده است؛ تحلیلی که این حمله را نشانه‌ی تشدید رقابت درون‌جریانی در طیف موسوم به جریان خالص‌ساز و عبور از چهره‌هایی می‌داند که تا همین چند سال پیش در بالاترین سطح گفتمان انقلابی تعریف می‌شدند.
در بُعد دیگری، رائفی‌پور با طرح مباحثی مانند هندسه‌ی دین و شناخت نسبت‌ها در میدان ولیعصر، عملاً نقش یک گفتمان‌ساز را برای تجمعات تعریف کرده است؛ نقشی که فراتر از سخنرانی سیاسی صرف است و به تجمعات شبانه ماهیتی ایدئولوژیک می‌بخشد. او همچنین تأکید کرده است که «مردم شب‌ها نمی‌آمدند فستیوال که یکی بیاید بالا استیج و واسه‌شون آهنگ بخونه»، جمله‌ای که به‌طور غیرمستقیم ماهیت سیاسی تجمعات را تأیید می‌کند و در تضاد با روایتی است که تجمعات را صرفاً مطالبه‌ی مردمی بدون جهت‌گیری جناحی معرفی می‌کند.
“حضور پرتکرار یک سخنران در شهرهای مختلف، اگر با نقدهای درون‌گروهی و شعار علیه مسئولان همراه شود، بیش از آنکه نمایش وحدت باشد، نمایش شکاف است”
مجموعه‌ی این اظهارات، رائفی‌پور را به هدفی دوگانه تبدیل کرده است: از یک سو، جناح قالیباف و روزنامه‌ی خراسان او و مصاف را به سیاسی‌کردن تریبون و کاهش شمار شرکت‌کنندگان متهم می‌کنند؛ از سوی دیگر، حتی درون جریان پایداری نیز اظهاراتش علیه جلیلی نشان‌دهنده‌ی شکافی است که او خود یکی از تولیدکنندگان آن است. رائفی‌پور نه تنها سازماندهی بدون سازمان را عملی کرده است، بلکه با هر سخنرانی، مرز میان مطالبه‌ی مردمی و منازعه‌ی جناحی را بیشتر مخدوش کرده است. او نماینده‌ی آن جریانی است که روزنامه‌ی خراسان درباره‌اش هشدار داده است: “عده‌ای می‌خواهند حضور همه را پشتوانه‌ی شعارهای خود جا بزنند” و همین، توضیح می‌دهد چرا تجمعی که قرار بود نماد وحدت باشد، به میدانی برای تسویه‌حساب‌های درون‌گروهی بدل شده است. صبح صادق نیز در همین باره هشدار داد که “میدان مردم نباید به حیاط خلوت احزاب و تریبون تسویه‌حساب جناحی تبدیل شود” و از سخنرانان خواست مسئولیت شعارها و مواضع خود را بپذیرند. آرمان ملی هم نوشت که “حضور پرتکرار یک سخنران در شهرهای مختلف، اگر با نقدهای درون‌گروهی و شعار علیه مسئولان همراه شود، بیش از آنکه نمایش وحدت باشد، نمایش شکاف است”.
شعارهایی که شکاف را عمیق‌تر کرد
در تجمعات شبانه، شعارهایی سر داده شده است که دیگر رنگ و بوی وحدت ندارد: “ظریف و روحانی آمریکایی، باید شوند اعدام انقلابی، شعار ما عیان است، عزل پزشکیان است، ای سران سه قوه‌ی انقلاب، عقب‌نشینی نکنید از حجاب”. روزنامه‌ی خراسان هشدار داده است که کودتا واژه‌ای نیست که بتوان آن را برای داغ‌کردن فضا به کار برد و از کنار معنایش گذشت؛ گویندگان این شعار باید روشن کنند چه کسی را به چه اقدامی متهم می‌کنند. سخنگوی وزارت کشور نیز گفته است شعارهای تندی که در برخی تجمعات شبانه داده می‌شود، شعار همه‌ی مردم میادین نیست. جمهوری اسلامی نیز همین تغییر جهت شعارها – از دشمن خارجی به مسئولان داخلی – را نشانه‌ی انحراف دانست و نوشت که “میدانی که با شعار مرگ بر دشمن آغاز شد، نباید به میدان مرگ بر خودی تبدیل شود” .اطلاعات هم هشدار داد که سوزاندن سرمایه‌ی اجتماعی تجمعات با شعارهای تند و جناحی، هزینه‌ای است که همه‌ی نیروهای انقلاب آن را می‌پردازند.
یک دستگیری، دو روایت و یک شکاف که عمیق‌تر می‌شود
دستگیری اخیر توسط قوه‌ی قضائیه یک اقدام در سطح فردی برای قطع انحراف بود، اما در عمل به ابزاری در دست جناح‌های رقیب تبدیل شد. جبهه‌ی پایداری، شریان، مصاف و رائفی‌پور از آن برای تقویت روایت مردم در حال مطالبه و مشروعیت تجمعات استفاده می‌کنند، در حالی که جناح قالیباف از آن برای اتهام سیاسی‌کردن و حتی کودتا بهره می‌برد.
روزنامه‌ی اعتماد در تحلیلی، با ارائه‌ی داده‌های نظرسنجی، تصویر متفاوتی از ترکیب حاضران در تجمعات ارائه داد: بین ۴۸ تا ۶۰ درصد ایرانیان حداقل یک‌بار در این تجمعات شرکت کرده‌اند و ترکیب حاضران یکپارچه نیست. این روزنامه همچنین به انگاره‌ی خطای تریبون‌داری شبکه‌ی پایداری اشاره کرد و نوشت که از ۵۶ تجمع شبانه‌ی مستمر در میادین تهران، فقط در دو موردش تریبون در دست مداحان نزدیک به پایداری است. این داده، اگر درست باشد، روایت مصادره‌ی کامل تریبون‌ها را نسبی می‌کند؛ هرچند خود نشان‌دهنده‌ی آن است که نبرد بر سر روایت، نه فقط بر سر تعداد تریبون‌ها، بلکه بر سر تأثیرگذاری رسانه‌ای و گفتمانی است. هم‌میهن نیز در همین زمینه نوشت که دستگیری یک فرد نمی‌تواند پاسخ به بحران اعتماد باشد؛ مسئله‌ی اصلی، سازوکار تصمیم‌گیری و پاسخ‌گویی جریانی است که تریبون‌ها را در اختیار دارد. شرق هم تأکید کرد که “اگر قرار است برخورد صورت گیرد، باید با ساختارها و جریان‌هایی باشد که شعارهای جناحی را تولید و هدایت می‌کنند، نه فقط با یک فرد در سطح میانی”.
ادعای سازماندهی و هدایت این گروه‌ها توسط جلیلی و رهبران احزاب، در اسناد رسمی هیچ مدرک مستقیمی ندارد. اما آنچه از محتوای رسانه‌های اجتماعی و اظهارات علنی برمی‌آید این است که این نیروها در حال انجام هماهنگی روایی و بسیج صحنه هستند؛ پدیده‌ای که جلیلی آن را بدون سازماندهی متمرکز می‌نامد، اما منتقدان درون اردوگاه خودی آن را فرماندهی بدون فرمانده می‌خوانند. نتیجه، کاهش سرمایه‌ی اجتماعی تجمعات و عمیق‌تر شدن شکافی است که دیگر نمی‌توان آن را پشت شعار وحدت پنهان کرد.
تجمعات شبانه، پیش از آنکه به میدانی برای مطالبه‌ی مردمی بدل شوند، به صحنه‌ی رقابت روایت‌ها و تسویه‌حساب‌های درون‌گروهی تبدیل شده‌اند.
در نهایت، این ماجرا نشان می‌دهد که تجمعات شبانه، پیش از آنکه به میدانی برای مطالبه‌ی مردمی بدل شوند، به صحنه‌ی رقابت روایت‌ها و تسویه‌حساب‌های درون‌گروهی تبدیل شده‌اند. اعمال و رفتار کسانی که خیابان را محل تسویه‌حساب‌های سیاسی خود کرده‌اند، چه عامدانه و چه غیرعامدانه، به تخریب وحدت ملی مورد نظر حاکمیت، به معنی رهبری نظام، خواهد انجامید. این رفتارها نه تنها اعتماد عمومی را فرسوده می‌سازد، بلکه با ایجاد شکاف‌های عمیق در درون نیروهای خودی، زمینه‌ی نفوذ دشمن و تضعیف انسجام ملی را فراهم می‌آورد. بازداشت اخیر نیز این ظن را تقویت می‌کند که نفوذهای سنگین‌تر و بیشتری در بدنه‌ی این جماعت و لیدرهای پنهان و پیدای آنان وجود داشته باشد؛ نفوذهایی که اگر به‌موقع شناسایی و خنثی نشوند، می‌توانند خسارات جبران‌ناپذیری به وحدت مورد نظر رهبری وارد کنند. خطر اصلی نه در دستگیری یک فرد، بلکه در فرسایش اعتماد میان نیروهایی است که هر یک دیگری را به انحراف متهم می‌کند و در نهایت، خیابان را از فضای وحدت ملی به میدان تفرقه و رقابت جناحی تبدیل می‌سازد. اطلاعات از انزوای تجمعات و سوزاندن سرمایه‌ی اجتماعی نوشت؛ آرمان ملی از مصادره توسط جریان خاص تندرو گفت؛ شرق از تندروها علیه اهل خانه نوشت و کیهان همان گزارش را توهین به ملّت خواند؛ صبح صادق هشدار داد که میدان مردم به حیاط خلوت احزاب تبدیل نشود؛ همشهری از جریان انحصارطلب گفت که مردم را سیاهی‌لشکر خود می‌خواهد و جمهوری اسلامی و هم‌میهن هر یک از زاویه‌ای بر این تأکید کردند که ادامه‌ی این وضعیت، مشروعیت میدان مردمی را فرسوده می‌کند. این تنوع روایت‌ها – از درون اردوگاه قدرت و از بیرون آن – نشان می‌دهد که مسئله دیگر فقط یک دستگیری یا یک سخنران نیست؛ مسئله فرسایش اعتماد میان نیروهایی است که هر یک دیگری را به انحراف متهم می‌کند و در نهایت، خیابان را از فضای وحدت ملی به میدان تفرقه و رقابت جناحی تبدیل می‌سازد. خطر اصلی نه در دستگیری یک فرد، بلکه در همین فرسایش و در ناتوانی ساختاری برای پاسخ‌گویی به این پرسش است: اگر فرماندهی نیست، چه کسی مسئول این میدان است؟
