محمدقادر مطلبی*
کوهنوردی از یک فعالیت اکتشافی و ماجراجویانه، به ورزشی تخصصی، سازمانیافته و مبتنی بر آموزش و کار گروهی تبدیل شده است. با شکلگیری باشگاههای کوهنوردی از قرن نوزدهم و توسعه تجهیزات و آموزشهای فنی، این ورزش بیش از پیش بر اصول برنامهریزی، ایمنی و همکاری استوار شد.
گروههای کوهنوردی از افرادی با تواناییها و تجربههای متفاوت تشکیل میشوند که هدف مشترکشان صعود ایمن، ارتقای مهارت، افزایش آمادگی جسمانی و لذت از طبیعت است. آنچه یک گروه را به مجموعهای منسجم تبدیل میکند، اعتماد، تعامل، احساس تعلق و انتقال مستمر دانش و تجربه میان اعضاست؛ فرآیندی که به ایجاد همافزایی (Synergy) میانجامد؛ یعنی نتیجهای فراتر از مجموع تواناییهای فردی.
در مدیریت، گروه با تیم تفاوت دارد. گروه مجموعهای از افراد با علایق مشترک است، اما تیم ساختاری منظم با نقشها و مسئولیتهای مشخص دارد و موفقیت اعضا به عملکرد یکدیگر وابسته است. در باشگاههای کوهنوردی نیز تیمهای تخصصی بر اساس استانداردهای فنی فعالیت میکنند.
موفقیت تیم مستلزم انضباط، مسئولیتپذیری و احترام به تصمیمهای سرپرست و مسئول فنی است؛ زیرا در شرایط بحرانی، رعایت سلسلهمراتب اجرایی نقش تعیینکنندهای در حفظ ایمنی دارد.
گروههای موفق تنها در روز صعود شکل نمیگیرند. نشستهای آموزشی، برنامههای فرهنگی و فعالیتهای اجتماعی، اعتماد و همدلی را افزایش داده و سرمایه اجتماعی باشگاه را تقویت میکنند. همچنین بهرهگیری از خرد جمعی و مشارکت اعضا، کیفیت تصمیمگیری و اجرای برنامهها را ارتقا میدهد، هرچند هر عضو همچنان مسئول وظایف خود باقی میماند.
یکی از چالشهای کار گروهی، تنبلی اجتماعی است؛ یعنی کاهش تلاش برخی افراد به دلیل اتکا به دیگران. برای پیشگیری از این پدیده، باید وظایف هر عضو بهطور شفاف مشخص شود، مسئولیتپذیری فردی تقویت گردد، نقشهای تخصصی متناسب با تواناییها واگذار شود، عملکرد اعضا ارزیابی و آموزش و انتقال تجربه بهصورت مستمر دنبال شود.
در نهایت، باشگاه کوهنوردی زمانی به موفقیت پایدار دست مییابد که از یک اجتماع ساده به تیمی یادگیرنده، منسجم و مسئولیتپذیر تبدیل شود؛ تیمی که در آن همافزایی، اعتماد، دانش، انضباط و فرهنگ ایمنی، زمینهساز موفقیت در صعود و پرورش نسلهای آینده کوهنوردان باشد.
*پژوهشگر و استاد دانشگاه
علی رضائی
1405/04/22سپاس از مطلال ارزشمند شما استاد عزیز “همافزایی در ورزش کوهنوردی”