ایستگاه کریدوری بناب زنجان؛
کلید طلایی توسعه لجستیک و تجارت خارجی شمالغرب
محمدحسین رستمخانی*
موقعیت ژئوپلیتیک ایران در شاهراه ترانزیت بینالمللی و بهویژه کریدور راهبردی شمال–جنوب (INSTC)، ظرفیتی بیبدیل برای خلق درآمدهای پایدار ارزی و تحول اقتصادی فراهم آورده است؛ مسیری ۷٬۲۰۰ کیلومتری که در مقایسه با آبراهه سوئز، زمان انتقال کالا را تا ۴۰ درصد و هزینهها را نزدیک به ۳۰ درصد کاهش میدهد. در این جغرافیای پرمزیت، استان زنجان با برخورداری از شبکه ریلی فعال و مجاورت با استانهای صنعتی و قطبهای مصرفی، نقشی کلیدی ایفا میکند و «ایستگاه راهآهن بناب» بیگمان نگین درخشان این منظومه ریلی به شمار میرود.
ایستگاه بناب واقع در محور ریلی تهران–تبریز، با برخورداری از مزیت کمیاب «کد بینالمللی ایستگاهی (UIC)» از اواسط دهه ۱۳۹۰، زیرساخت رسمی لازم برای بارگیری و تبادل مستقیم ریلی محمولهها در سطح بازارهای بینالمللی را به دست آورده است. آمار و عملکرد اخیر این ایستگاه—از جمله رشد چشمگیر بارگیری به میزان حدود ۲۴۴ هزار تن و سیر روزانه واگنهای باری حامل نهادهها، مواد شوینده، کاشی و بهویژه خاک روی صادراتی به مقصد کشورهای آسیای میانه—نشان از نبض تپنده این نقطه ترانزیتی دارد. این ظرفیتها گواهی روشن بر امکان تبدیل زنجان از یک «معبر عبوری بار» به «هاب لجستیک و بارانداز صادراتی شمالغرب» است.
با وجود این ظرفیتهای امیدبخش، بهرهگیری حداکثری از منافع کریدوری بناب با چالشها و گرههایی روبهروست. نخستین و حیاتیترین نیاز، استقرار کامل و شبانهروزی خدمات تشریفات گمرکی در محل ایستگاه بناب است تا فرآیند صادرات ریلی بدون انقطاع انجام شود. از سوی دیگر، تکمیل خطوط آنتنی میان شهرکهای صنعتی و خطوط سراسری، توسعه پایانههای حمل ترکیبی (جادهای–ریلی)، ایجاد زیرساختهای سردخانهای برای صادرات مازاد محصولات کشاورزی استان و تجهیز انبارها به سامانههای هوشمند رهگیری، از ملزومات انکارناپذیر جهش ترانزیتی این ایستگاه است.
تحقق این افق تجاری نیازمند شکلگیری همافزایی همهجانبه میان دستگاههای اجرایی استان، ادارهکل راهآهن، گمرک، اتاق بازرگانی و بخش خصوصی است. تشکیل «شورای راهبری کریدور ریلی زنجان» و پیگیری استقرار منطقه ویژه لجستیک در جوار ایستگاه بناب، گامهایی عملیاتی هستند که میتوانند مسیر رقابتپذیری کالاهای تولیدی استان را هموار سازند. با توجه به تحرکات استانهای همجوار در جذب خطوط ترانزیتی، سرعت عمل در تصمیمگیری و تجهیز زیرساختهای تکمیلی ایستگاه بناب، ضرورتی انکارناپذیر است. توسعه همهجانبه این ایستگاه، نهتنها بهای تمامشده تجارت صنایع زنجان را تقلیل میدهد، بلکه جهش اقتصادی پایداری را برای شهروندان و فعالان اقتصادی دیار زنگان به ارمغان خواهد آورد.
منابع:
۱. خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «نخستین فاز صادرات بار از ایستگاه ریلباز بینالمللی بناب آغاز میشود»، گفتوگو با علی خدایی، مدیرکل راهآهن شمالغرب کشور، ۱۸ دی ۱۳۹۵
۲. تیننیوز، «راهاندازی ایستگاه باز بینالمللی بناب در انتظار همکاری گمرک مرکزی»، گفتوگو با علی خدایی، مدیرکل راهآهن شمالغرب کشور، ۲۲ فروردین ۱۳۹۴
۳. خبرگزاری مهر، «طرح توسعه ایستگاه «بناب» زنجان در دستور کار قرار دارد»، گفتوگو با منوچهر صفری، مدیرکل راهآهن شمالغرب کشور، ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۴
۴. روزنامه ایران، «درآمد ۱۰ میلیارد دلاری ایران از ترانزیت کالاهای روسیه»، گفتوگو با جواد هدایتی، مدیرکل دفتر ترانزیت سازمان راهداری. 1404
