آسیب‌شناسی یک جریان؛
فرصت‌طلبان تفرقه‌افکن چگونه از شکاف‌های معیشتی و قومی کاسبی می‌کنند
سعید مالکی*
این روزها با گونه‌ای عجیب از انسان‌ها روبرو هستیم که در هیچ دیار و دورانی، این‌چنین بی‌شرمانه دو روی سکه‌ی نفاق را به رخ نمی‌کشیدند. آنها نه از جنس منتقدان صادق‌اند و نه از تبار کارگزاران وفادار؛ بلکه پدیده‌ای نوظهورند از دل بحران‌ها برخاسته، موجوداتی فرصت‌طلب که رنج حقیقی جامعه را به کالایی برای بقای خود تبدیل کرده‌اند. این گروه، با ظرافتی بیمارگونه، از هر شکافی تغذیه می‌کنند: از تنگ‌دستی معیشتی، از اختلافات قومی، از ساده‌دلی مشتاقان شهرت و حتی از توهمات روشنفکری کسانی که تشنه‌ی دیده‌شدن‌اند. آنها در میانه‌ی التهاب جامعه، خود را به‌عنوان منتقد جا می‌زنند، در حالی که در پس پرده، با دستی بودجه می‌ربایند و با دستی دیگر، بر زخم کهنه‌ی اعتماد عمومی نمک می‌پاشند. جماعتی دوپهلو که یک پا در سفره‌ی پرنعمت بیت‌المال دارند و پای دیگرشان روی سنگر اعتراضات پوپولیستی، چهره‌ی واقعی مزدوران معترض‌نما را به نمایش گذاشته‌اند. اما این فقط نوک کوه یخ است؛ زشت‌ترین و خطرناک‌ترین لایه‌ی این ریاکاری سازمان‌یافته، پروژه‌ی آشکار آنها برای تفرقه‌اندازی میان اقوام و گویش‌های این سرزمین است. نان این گروه در شکاف میان ما و آنهای ساختگی پخته می‌شود؛ همان‌هایی که زبان رسمی را چون گرزی بر سر گویش‌های محلی می‌کوبند و هر لهجه‌ای را که بیرون از چارچوب تنگ مورد تأییدشان باشد، تقلبی، بی‌اصالت و حتی عامل تجزیه خطاب می‌کنند.
جماعتی دوپهلو که یک پا در سفره‌ی پرنعمت بیت‌المال دارند و پای دیگرشان روی سنگر اعتراضات پوپولیستی، چهره‌ی واقعی مزدوران معترض‌نما را به نمایش گذاشته‌اند
این موجودات متناقض‌نما، کارگزاران درجه‌یک پروپاگاندا هستند. حقوق‌های تبلیغاتی خود را از همان جیب خالی مردم گرسنه دریافت می‌کنند و قراردادهای سفیدامضاشان را در اتاق‌های دربسته می‌بندند. در ازای آن، چهره‌ای آب‌کشیده و دروغین از نظامی که خود آن را ناتوان می‌خوانند، به خورد افکار عمومی می‌دهند اما پشت صحنه، نقش دیگری دارند؛ آنها مأموران خط مقدم فاصله‌اندازی هویتی هستند. با افتخار، زبان ترکی، کردی، لری، بلوچی، عربی و ترکمنی را گویش‌های فرعی می‌نامند و به پیروان این زبان‌ها می‌فهمانند که اگر می‌خواهند ایرانی واقعی محسوب شوند، باید زبان مادری‌شان را در خانه و کوچه هم دفن کنند. گویی هزاران سال شعر، حماسه، ترانه و آیین شفاهی اقوام مختلف، در برابر ادعای پوچ آنها، هیچ ارزشی ندارد. آنها با آویختن به دامان زبان رسمی، آن را از یک پل ارتباطی به چماقی برای سرکوب تنوع تبدیل کرده‌اند و هرچه اقوام بیشتر نسبت به اصالت خود احساس شرم کنند، کاسبی آنها پررونق‌تر می‌شود.
این گروه مسئولان را تا آسمان هفتم می‌برند و از دستاوردهای بی‌نظیر چنان می‌گویند که گویی بهشت و فرشته با هم بر زمین نازل شده‌اند. اما به محض خاموش شدن چراغ ضبط، وقتی گوشی را برای استوری بعدی برمی‌دارند، ناگهان وکیل‌مدافع مردم مظلوم می‌شوند. از گرانی مرغ ناله می‌کنند، از کاهش قدرت خرید اشک می‌ریزند و چنان نق‌زنیِ مزمنی راه می‌اندازند که آدم را به شک می‌اندازد. اما در همان لحظه، با ظرافتی بیمارگونه، میان یک کرد معترض و یک فارس معترض، خط موهومی بیگانه‌بودن می‌کشند؛ به بلوچ می‌گویند لهجه‌ات را عوض کن تا قابل فهم باشی و به ترک می‌فهمانند که ادبیات محلی‌ات ارزش یک توییت را هم ندارد. این رفتار دوگانه، عملاً ریاکاری آنها را نه فقط در اقتصاد، که در هویت جمعی مردم به رخ می‌کشد. آنها با همین ترفند، از یک سو خود را مدافعان زبان واحد ملی جا می‌زنند و از سوی دیگر، هزینه‌ی این تفرقه‌افکنی را از جیب همان مردم بی‌نوایی می‌دهند که به نامشان نق می‌زنند.
نکته‌ی انزجارآور اینجاست که این‌ها بازیگران درجه‌یک نقد نمایشی‌اند. انتقادشان را با نظارت خود حاکمیت، هیروگریف کرده‌اند و صدای منتقدان جدی را خفه می‌کنند تا جای خالی‌شان را با نقدهای سطحی و امنیتی‌شده پر کنند. مشکل معیشت برای آنها یک پرونده‌ی کاری است، اما مسئله‌ی قومیت‌ها یک کارزار هویتی سودآور است. آنها با اصرار بر اینکه زبان رسمی یگانه راه هم‌زیستی است، باقی گویش‌ها را به حاشیه‌ی فراموشی می‌رانند و نسل جوان هر قوم را از ریشه‌های زبانی‌اش جدا می‌کنند. این فاصله‌گذاری عمدی، تیشه به ریشه‌ی همبستگی و انسجام ملی می‌زند، چون هویت ایرانی را در انحصار یک لهجه‌ی خاصِ اداری تعریف می‌کنند و هر گونه پاسداشت زبان مادری را تجزیه‌طلبی وانمود می‌سازند. از قیمت دلار چنان نق می‌زنند که گویی خود قربانی اصلی‌اند، در حالی که اگر یک صدم هزینه‌ای را که صرف پمپاژ همین تبلیغات تفرقه‌افکن می‌کنند، به یک کارگر فصلی ترک‌زبان یا بلوچ‌زبان می‌دادند، آن کارگر تا آخر عمر از ته دل خدا را شکر می‌کرد.
این ریاکاری مضحک، تصادفی نیست؛ یک استراتژی چندلایه است. از سویی، نقد ساختگی به آنها مشروعیتی کاذب در میان طبقه‌ی محروم می‌بخشد. از سوی دیگر، پروژه‌ی تفرقه‌افکنی زبانی، دقیقاً برای بقای خودشان طراحی شده؛ چون تا وقتی اقوام بر سر اصالت زبان خود درگیر شوند و فارسی‌زبانان احساس کنند که گویش‌های دیگر تهدیدی برای زبانشان هستند، این گروه به عنوان مدافعان زبان رسمی واحد، جایگاه خود را تثبیت می‌کنند و از هر دو سوی آتش، قرارداد تبلیغاتی می‌بندند. آنها به مردم فارس‌زبان القا می‌کنند که دیگر اقوام قصد حذف فارسی را دارند و به دیگر اقوام می‌فهمانند که فارسی‌زبانان به آنها به چشم شهروند درجه‌دو نگاه می‌کنند. این شیوه‌ی دوگانه، آشکارترین نشانه‌ی پست‌فطرتی آن‌هاست؛ چرا که هویت چندزبانی ایران را به یک تهدید ساخته‌شده تبدیل می‌کنند تا از دل آن، نان خود را بخورند و همزمان، از تریبون رسمی، هرگونه اعتراض قومی را تحریک بیگانه نامگذاری کنند.
آنها به مردم فارس‌زبان القا می‌کنند که دیگر اقوام قصد حذف فارسی را دارند و به دیگر اقوام می‌فهمانند که فارسی‌زبانان به آنها به چشم شهروند درجه‌دو نگاه می‌کنند
چه زشت و نفرت‌انگیز است منظره‌ی کسی که با دست راست، بودجه‌ی تبلیغاتی خود را از خزانه می‌گیرد و با دست چپ، برای گرانی قرص نان، مشت بر سینه می‌کوبد و با زبان دوپهلو، میان اقوام این سرزمین آتش بی‌اعتمادی می‌افروزد. آنها با صراحت، اعلام می‌کنند که تنها زبان معیار، فارسی کتابی مورد نظرِشان است و باقی، گویش‌های غیراستاندارد قابل چشم‌پوشی هستند. هیچ جایگاهی در رسانه برای گویش‌های محلی باقی نمی‌گذارند، مگر آنکه گوینده با لهجه‌ی کاملاً رسمی آنها سخن بگوید و هرگونه شعر محلی را بی‌سوادی ادبی می‌خوانند. این رفتار، نه فقط بی‌احترامی به منشور حقوق شهروندی، بلکه توهین آشکار به تنوع غنی فرهنگی ایران است؛ گنجینه‌ای که شاعران بزرگی چون مولوی، خیام، نیما و شاملو از دل همین گویش‌ها الهام گرفته‌اند و آنها را به جهانیان شناسانده‌اند. این جماعت، وجدان خود و شرافت کلامشان را در برابر قراردادی برای ساختن جاده و چند کیلومتر آسفالت ریزی یا برنده شدن در مناقصه‌ای بدون رقابت و یا بوقچی شدن برای بخشی از همان دولتی که در ظاهر قبولش ندارند، به حراجی بی‌صدا فرستاده‌اند!
این افراد، خوره‌های نظام‌اند؛ نه از جنس توده‌های معترض حقیقی، نه از جنس کارگزاران صادق و نه از جنس دلسوزان واقعی وحدت ملی. آنها انگل‌هایی هستند که از التهاب جامعه تغذیه می‌کنند و در عین حال، التیام دروغین آن را به عهده گرفته‌اند. تفرقه‌ی زبانی، خون اصلی آن‌هاست؛ چون هرچه فاصله میان قومیت‌ها بیشتر شود، نیاز به واسطه‌هایی مثل خودشان بیشتر می‌شود تا از زبان رسمی به عنوان چماقی علیه گویش‌های محلی استفاده کنند و همزمان، خود را مهره‌های امنیتی ضروری جا بزنند. نقدشان برای تغییر نیست، برای نمایش است. نق زدن برای حل مشکل نیست، برای جلب توجه است و تبلیغاتشان برای پیشرفت نیست، برای بقای کاسبی خودشان. اگر فردا مشکل معیشت حل شود، این جماعت بیکار می‌شوند، اما بدتر اینکه اگر تنوع زبانی ایران به رسمیت شناخته شود و مدارس دوزبانه فراگیر شوند، بساط دروغ‌گویی آنها درباره‌ی تهدید زبان رسمی برچیده خواهد شد. پس در عمق ناخودآگاه آنها این است که هم مشکلات اقتصادی و هم اختلافات قومی، هیچ‌کدام حل نشوند تا همیشه دستمایه‌ای برای نق زدن و بودجه‌ای برای دروغ‌پردازی داشته باشند.
زالوهایی هستند که به تن‌های فربه اما توخالی می‌چسبند؛ تن‌هایی که تشنه‌ی دیده‌شدن‌اند و هر وزش بادی را استقبال می‌کنند. این زالوها با به‌به و چه‌چه‌های ساختگی، آنها را چنان باد می‌کنند که از خود بی‌خود شوند، غافل از اینکه هر چه این تن پُف‌کرده بزرگ‌تر می‌شود، جای بیشتری برای مکیدن خون پیدا می‌کنند. چرخه‌ای است بیمار: یکی تشنه‌ی تملق، دیگری تشنه‌ی تغذیه و حاصلش جز تن توخالی و خون مکیده، چیزی نیست.
این‌ها سربازان خط مقدم فریب‌اند؛ کسانی که با خون دل مردم، مرکب تبلیغات خود را می‌سازند و با آه و ناله‌ی مردم، آبروی کاذب خود را می‌خرند.
این دوگانگی‌زدگی و تفرقه‌افکنی زبانی، زشت‌ترین چهره‌ی انسان معاصر ایرانی را به تصویر می‌کشد. این‌ها سربازان خط مقدم فریب‌اند؛ کسانی که با خون دل مردم، مرکب تبلیغات خود را می‌سازند و با آه و ناله‌ی مردم، آبروی کاذب خود را می‌خرند. آنها نه تنها میان فقیر و غنی، که میان کرد و فارس، ترک و لر، بلوچ و عرب و ترکمن و گیلک دیوار بی‌اعتمادی می‌کشند و بعد، از بالای همین دیوار، برای هر دو طرف نسخه‌ی تفرقه ساز می‌پیچند. ریاکارانی که نه راه نجات می‌گشایند، که بر زخم کهنه‌ی اعتماد عمومی نمک می‌پاشند؛ چرا که هم به کیسه‌ی نظام چسبیده‌اند، هم بر دوش مردم، اسب شاخدار دروغ‌پردازی سوار کرده‌اند و هم چون زالو، از جان مشتاقان شهرت، مایه می‌مکند تا خویشتن پوچ خود را سرپا نگه دارند. آنها زبان را به جای پل ارتباط، به خنجر برش تبدیل کرده‌اند و با هر واژه‌ی تحقیرآمیز علیه گویش‌های محلی، یک تَرَک دیگر بر پیکر همبستگی ملی می‌اندازند.
اما حقیقت تاریخی این است که ایران هزاره‌ها، با همین رنگین‌کمان زبانی زنده مانده است و این گروه نان‌به‌نرخ‌خور تفرقه، نه اصالتی دارند که از آن دفاع کنند، نه وجدانی که به آن پناه ببرند؛ آنها تنها در سایه‌ی جهل مرکب و اختلاف دامنه‌دار، مجال کاسبی می‌یابند و بس. آنها نه دغدغه‌ی زبان دارند و نه دغدغه‌ی مردم؛ تنها دغدغه‌شان، تداوم بحرانی است که در آن، واسطه‌گری دروغین‌ِشان معنا پیدا می‌کند.
