آسیبشناسیِ نظام مالیاتی در زنجان از دریچه عدالت و شفافیت
به مناسبت گرامیداشت روز ملی مالیات – 16تیرماه
دکتر محمدحسین رستمخانی*
استان زنجان به عنوان یکی از قطبهای مهم صنعتی و معدنی کشور، در حالی مسیر توسعه را میپیماید که فعالان اقتصادی و بازرگانان آن، در پیچوخمهای نظام مالیاتی، با چالشهای متعددی دست و پنجه نرم میکنند. روز ملی مالیات، فرصتی است تا فراتر از اعداد و ارقام بودجهای، نگاهی جامعهشناختی به پیوند میان دولت و فعالان اقتصادی داشته باشیم.
امروز، کارآمدی نظام مالیاتی نه صرفاً در گرو وصول حداکثری، بلکه در «توازن میان عدالت اجتماعی و رشد تولید» نهفته است.
در استان زنجان، شرکتهای تولیدی و فعالان بازرگانی متعددی، با مشکلاتی مواجه هستند که عبور از آنها نیازمند بازنگری در شیوه تعاملات مالیاتی است.
شفافیت؛ پیششرط اعتماد دوطرفه
مشکل اصلی در نظام مالیاتی، بیش از آنکه ماهیت مالیات باشد، فرآیندهای پیچیده و گاه غیرشفاف آن است. اجرای سامانه مؤدیان اگرچه گامی رو به جلو در مسیر شفافیت است، اما شتابزدگی در اجرا و نبود زیرساختهای لازم برای بنگاههای کوچک و متوسط استان، بار مضاعفی را بر دوش آنها گذاشته است. شفافیت واقعی، زمانی محقق میشود که مالیات پرداختی، در سفره توسعه زیرساختهای استان زنجان ملموس باشد؛ این «قرارداد اجتماعی» نانوشته، بزرگترین محرک برای جلوگیری از فرار مالیاتی است.
وقتی مشوقها به ضد خود بدل میشوند
سیاستهای تشویقی مالیاتی، بهویژه برای صنایع نوظهور و دانشبنیان زنجان، در حال حاضر با کندی و بوروکراسی پیچیده همراه است. مشوقهایی که باید محرک سرمایهگذاری باشند، گاه چنان در بوروکراسی اداری محصور شدهاند که عملاً کارایی خود را از دست دادهاند. برای رشد صنعتی زنجان، نیازمند «بستههای تشویقی بومی» هستیم که شرایط خاص اقلیمی و اقتصادی استان را در نظر بگیرند.
چالش نقدینگی و ضرورتِ استرداد سریع
یکی از آسیبهای جدی بنگاههای تولیدی زنجان ، بلوکه شدن نقدینگی در فرآیند استرداد مالیات بر ارزش افزوده است. در شرایطی که فعالان اقتصادی برای تأمین سرمایه در گردش خود با محدودیتهای شدیدی مواجه هستند ، کندی در بازگشت این منابع، عملاً تولید را با بحران مواجه میکند.
پیشنهادات راهبردی برای بهبود فضای کسبوکار زنجان:
۱. ایجاد کارگروه مشترک دائمی:
تشکیل میزگردی مستمر میان اداره کل امور مالیاتی استان، اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی زنجان و نمایندگان شرکتهای تولیدی جهت حلوفصل پیشدستانه اختلافات ممیزی.
۲. سادهسازی فرآیند استرداد:
بازنگری در روند استرداد مالیات بر ارزش افزوده برای صادرکنندگان و واحدهای تولیدی زنجان به منظور تقویت سرمایه در گردش.
۳. تسهیل مشوقهای سرمایهگذاری:
ارائه مشوقهای مالیاتی منعطف و مبتنی بر عملکرد برای صنایعی که در راستای آمایش سرزمین استان زنجان فعالیت میکنند.
۴. آموزش و مشاوره رایگان:
برپایی دورههای آموزشی مستمر برای فعالان اقتصادی و بازرگانی استان جهت آشنایی با تکالیف قانونی جدید، پیش از آنکه این تکالیف به جرائم مالیاتی تبدیل شوند.
سخن پایانی
مالیات، رگ حیاتی دولت است، اما نباید به بهای خشکاندن شریانهای تولیدی استان حاصل شود. نگاه حمایتی دستگاه مالیاتی استان به تولیدکنندگان، نه یک لطف، بلکه یک سرمایهگذاری استراتژیک برای آینده اقتصادی این دیار است. امید است در سال جاری، شاهد تغییر رویکرد از «ممیزیِ مچگیرانه» به «مشاورهِ توسعهگرا» باشیم.
*نایب رییس و دبیر انجمن مهندسان مشاور استان زنجان
